De Runde-schat
De omgeving van Runde met de talrijke rots(kust)en en ondiepten is nogal "wrakverdacht". Daarom is dit eiland niet alleen bij natuur- en vogelvrienden erg geliefd, maar wordt ook graag door sportduikers als uitgangspunt voor duikexpedities gebruikt. In de haven is speciaal hiervoor een duikcentrum opgericht.
Op 16 juli 1972 vonden drie sportduikers ten noorden van Runde, bij Kvalneset, het wrak van de Nederlandse Oostindische Boot de "Akerendam", die op 8 maart 1725 in de storm gezonken is. Van een diepte van 20 m. haalden ze ongeveer 60.000 zilveren en gouden munten naar boven. Deze munten hadden een gezamenlijk gewicht van maar liefst 560 kg. De duikers mochten 75% van de schat houden, 15% ging naar de Noorse Staat en 10% kwam in handen van Nederland.
De Akerendam verliet op 19 januari 1725 samen met twee zusterschepen Texel. Deze schepen van de Oosindische Kompanie gingen op weg naar Batavia, tegenwoordig Jakarta, de hoofdstad van de Kompanie en hoofdstad van de Nederlandse Kolonie Nederlands-Indië. Aan boord van de Akerendam bevonden zicht 19 kisten met deels kersvers geperste gouden- en zilveren munten. Met deze munten zouden handelswaar gekocht gaan worden voor de Europese markt.
De drie schepen kwamen in een storm terecht voor de Noorse kust. De Akerendam heeft uiteindelijk de strijd met de zee verloren, waarna het 44 meter lange, in 1724 gebouwde schip met 40 kanonen, op 8 maart 1725 bij Kvalneset op de kliffen is gelopen. Alle 200 bemanningleden zijn hierbij om het leven gekomen. Pas de volgende ochtend ontdekten bewoners van Goksøyrs wrakdelen op het strand. Alle bruikbare voorwerpen werden verzameld en op 19 maart 1725 officieel geveild. Daaronder waren ook enige vaten met franse wijn. Destijds zijn slechts 5 van de 19 schatkisten geborgen, waarna het wrak in de vergetelheid geraakte. Echter, telkens werden er weer aan land gespoelde munten gevonden.
Pas in 1972 ontdekten twee zweedse en een noorse sportduiker de overblijfselen van de Akerendam, waarin zich nog vele munten bevonden. Onder politiebewaking hebben die duikers binnen drie weken bijna een halve ton aan munten naar boven gehaald. In 1973 ondernam vervolgens het scheepvaartmuseum in Bergen een vervolgexpeditie, die nog eens 135 kg aan munten bovenhaalde. De munten werden door vaklui schoongemaakt en onderzocht. De gouden munten bleken in goede staat te zijn, de zilveren munten echter, waren sterk gekorrodeert. Al met al werden 57.000 munten onderzocht, waaronder ongeveeer 400 verschillende soorten munten bleken te zijn. Hiervan waren er 6624 gouden munten; de rest waren zilveren.
Een deel van de Runde-schat bevindt zich vandaag de dag in de muntencollectie van de universiteit van Oslo en in het scheepvaartmuseum in Bergen. En op de camping in Goksør kan een kanon van het schip bezichtigd worden. Maar, op de zeebodem liggen nog een dozijn kanonnen als getuigen van het drama, waarbij 200 zeelui omkwamen.
Hier is een goede website in het engels te vinden over de Akerendam en op de site van een Nederlands duikteam is een verslag te lezen van hun duikexpeditie in 1999, waarbij weer een kanon van de zeebodem gelicht is
In 1992 zonk nog een schip, de "Arisan" vlak bij de vogelrotsen. De vrijgekomen olie kostte duizenden zeevogels het leven. De geschiedenis herhaalt zich?
